Khi mới bước vào Kinh Nikāya, người đọc thường hỏi: có thể đọc bài kinh nào trước? Câu hỏi này rất thực tế, vì Nikāya rộng, nhiều bộ, nhiều bài, nhiều đoạn lặp. Nếu không có bản đồ nội dung, người đọc dễ nản.
Bài này không nhằm lập một danh sách “cố định”. Đây là tham khảo đọc nhập môn dựa trên hướng học Phật giáo Nguyên thủy: tra cứu từ giáo lý nền, rồi đọc kinh để thấy giáo lý ấy trong văn kinh.
1. Tra cứu từ kinh liên hệ Tứ Thánh Đế
Người đọc có thể tham khảo trước với những kinh liên hệ trực tiếp đến Tứ Thánh Đế: khổ, nguyên nhân của khổ, sự chấm dứt khổ và con đường đưa đến chấm dứt khổ.
Trong thư viện Budsas có mục Chuyển Pháp Luân, là bài kinh thường được nhắc đến như pháp thoại đầu tiên sau khi Đức Phật giác ngộ. Nội dung xoay quanh con đường Trung đạo, Tứ Thánh Đế và Bát Chánh Đạo.
Nếu đã học bài Tứ Thánh Đế và Bát Chánh Đạo trên site, đọc nhóm kinh này sẽ giúp người đọc thấy giáo lý nền không chỉ là tóm tắt, mà có gốc trong kinh văn.
2. Đọc kinh liên hệ vô ngã
Sau Tứ Thánh Đế, người đọc có thể đọc kinh liên hệ vô ngã, đặc biệt là Kinh Vô Ngã Tướng trong thư viện Budsas.
Kinh này giúp người đọc nhìn năm uẩn – sắc, thọ, tưởng, hành, thức – không phải là “ta”, “của ta”, hay “tự ngã của ta”. Đây là nền rất quan trọng để hiểu Tam tướng và Ngũ uẩn.
Không có thể đọc vô ngã như một khái niệm trừu tượng. Hãy đọc bằng cách soi vào thân, cảm thọ, nhận thức, phản ứng và sự nhận biết đang sinh diệt trong chính mình.
3. Chọn một số bài trong Trung Bộ
Budsas có mục Kinh Trung Bộ, Trích giảng Trung Bộ và Toát yếu Kinh Trung Bộ. Đây là nguồn rất hữu ích cho người đọc muốn bước vào Majjhima Nikāya.
Trung Bộ có nhiều bài kinh độ dài vừa, thích hợp để học nghiêm túc. Người đọc nên chọn các bài được tham khảo hoặc toát yếu trước, thay vì đọc toàn bộ một cách vội vàng.
Cách học tốt là đọc một bài, ghi chủ đề chính, rồi liên hệ với giáo lý đã học: bài này nói về chánh kiến, giới, định, tuệ, duyên khởi, vô ngã hay nguồn kinh liên quan?
4. Đọc Tăng Chi Bộ cho đời sống thực tế
Budsas có mục Kinh Tăng Chi Bộ. Tăng Chi Bộ sắp xếp kinh theo pháp số, nên có nhiều bài dễ nhớ và gần với đời sống.
Người cư sĩ có thể tìm trong Tăng Chi Bộ các lời dạy về bố thí, giới hạnh, bạn lành, niềm tin, gia đình, tài sản, cách sống an ổn và tu tập từng bước.
Vì vậy, nếu người đọc muốn đọc kinh để ứng dụng trong đời sống hằng ngày, Tăng Chi Bộ là một hướng rất đáng đi.
5. Đọc Tương Ưng Bộ theo chủ đề
Budsas có mục Kinh Tương Ưng Bộ. Bộ này nhóm các bài kinh theo chủ đề, nên phù hợp khi người đọc muốn đào sâu một pháp cụ thể.
Ví dụ, sau khi học duyên khởi, có thể tìm nhóm kinh liên hệ duyên khởi. Sau khi học năm uẩn, có thể tìm nhóm kinh về uẩn. Sau khi học cảm thọ, có thể đọc nhóm kinh liên hệ cảm thọ.
Không có thể đọc Tương Ưng Bộ một cách quá vội. Hãy đọc theo chủ đề đang học.
6. Đọc Pháp Cú để nuôi dưỡng tâm
Budsas có nhiều mục về Kinh Pháp Cú. Pháp Cú thuộc Tiểu Bộ, gồm các câu kệ ngắn, dễ nhớ, dễ suy ngẫm.
Pháp Cú rất thích hợp để đọc hằng ngày, nhưng cũng cần đọc để đối chiếu: không chỉ lấy câu hay để chia sẻ, mà dùng câu kệ để soi lại tâm mình.
Một câu kệ về sân, tham, tâm, lời nói hay trí tuệ có thể trở thành đề mục quán chiếu trong cả ngày.
7. Một bản đồ nội dung đọc nhập môn
Người đọc có thể đi theo thứ tự sau:
- Đọc kinh liên hệ Tứ Thánh Đế và Bát Chánh Đạo.
- Đọc Kinh Vô Ngã Tướng để hiểu năm uẩn và vô ngã.
- Chọn một vài bài Trung Bộ có tham khảo/toát yếu.
- Đọc Tăng Chi Bộ cho các pháp gần nguồn kinh về người cư sĩ.
- Đọc Tương Ưng Bộ theo chủ đề đang học.
- Đọc Pháp Cú đều đặn để nuôi dưỡng tâm và ghi nhớ pháp.
Điều quan trọng là không đọc quá nhiều cùng lúc. Mỗi bài kinh nên được đọc chậm, ghi chú và chọn một điểm đối chiếu.
8. Đọc kinh nào cũng phải quay về đối chiếu
Dù đọc Chuyển Pháp Luân, Vô Ngã Tướng, Trung Bộ, Tăng Chi, Tương Ưng hay Pháp Cú, người đọc vẫn cần hỏi:
- Bài kinh này giúp mình thấy khổ rõ hơn không?
- Có chỉ ra nguyên nhân khổ không?
- Có pháp nào cần đoạn trừ không?
- Có pháp nào cần tu tập không?
- Hôm nay mình đối chiếu được điều gì?
Nếu đọc kinh mà tâm bớt tham, bớt sân, bớt si, biết giữ giới hơn, biết chánh niệm hơn, thì việc đọc đang đi đúng hướng.
Kết luận
Người đọc không cần đọc hết Nikāya ngay. Hãy tra cứu từ những kinh và nhóm kinh gần với giáo lý nền: Tứ Thánh Đế, Bát Chánh Đạo, vô ngã, năm uẩn, nguồn kinh về người cư sĩ và nguồn kinh liên quan.
Đọc kinh Nikāya nên giống như đi từng bước trên con đường: có bản đồ, có tham khảo, có đối chiếu, và có sự kiên nhẫn.
Bài đọc tiếp theo: Kinh văn lặp lại nhiều có ý nghĩa gì?
Nguồn học Budsas đã đối chiếu
- Budsas: “Liệt kê Tam Tạng Kinh điển” – phần năm bộ Nikāya và Tiểu Bộ.
- Budsas: “Khái quát lịch sử truyền bá kinh điển và những đặc điểm của Kinh tạng Nikàya” – Thích Viên Giác.
- Budsas: “Kinh Trung Bộ”, “Trích giảng Trung Bộ”, “Toát yếu Kinh Trung Bộ”.
- Budsas: “Kinh Tăng Chi Bộ”.
- Budsas: “Kinh Tương Ưng Bộ”.
- Budsas: “Kinh Pháp Cú”.
- Budsas: “Chuyển Pháp Luân”.
- Budsas: “Kinh Vô Ngã Tướng”.
Câu hỏi thường gặp
Người đọc có thể tra cứu kinh Nikāya nào đầu tiên?
Có thể tham khảo trước với các kinh liên hệ Tứ Thánh Đế, Bát Chánh Đạo, vô ngã và năm uẩn; sau đó đọc Trung Bộ, Tăng Chi hoặc Tương Ưng theo chủ đề.
Có có thể đọc Kinh Pháp Cú trước không?
Có thể. Pháp Cú dễ đọc và dễ suy ngẫm, nhưng vẫn nên liên hệ với giáo lý nền và đối chiếu, không chỉ đọc như danh ngôn.
Có cần đọc hết Trung Bộ ngay không?
Không. Người đọc nên chọn một số bài có tham khảo hoặc toát yếu, đọc chậm và ghi chú.
Vì sao có thể đọc Tương Ưng Bộ theo chủ đề?
Vì Tương Ưng Bộ nhóm các bài kinh theo chủ đề, có thể đọc theo pháp đang học sẽ dễ hiểu hơn đọc liên tục từ đầu.