Chương XXII#
Đại Phẩm
(tiếp theo)
-ooOoo-
542. CHUYỆN TẾ SƯ KHANDAHÀLA#
(Tiền thân Khandahàla)
Ngày xưa có một vị hôn quân…,
Trong lúc trú tại núi Gijjhakùta (Linh Thứu), bậc
Đạo Sư đ ã kể câu chuyện này liên quan
đến Devadatta (Đề-b à- đạt-đa)
.
Nội dung câu chuyện của Ngài nói đến tội phá
h òa hợp T ăng (gây chia rẽ trong Giáo
hội) đ ã được Tăng chúng biết r õ
qua việc nghiên cứu tư cách đạo đức của Như Lai
từ khi Ng ài xuất gia tu hành cho đến
việc mưu sát vua Bimbis àra. Ngay sau khi ông
đ ã lập mưu sát hại vua này, ông liền
đi t ìm vua Ajàtasattu (A-xà-thế) và nói:
- Tâu Đại vương, ý nguyện của ng ài
đ ã thành, nhưng ý nguyện của ta chưa
thành.
Vua trả lời:
- Ngài muốn gì?
- Ta muốn cho người giết đấng Thập Lực v à
ta làm đức Phật.
- Vậy thì ta phải làm sao đây?
- Ta phải tập họp một số thiện xạ tại đây.
Vua chấp thuận, truyền triệu tập n ăm trăm
thiện xạ có thể bắn cung nhanh như chớp, trong số đó chỉ lựa ra ba mươi mốt
người, đưa họ đến hầu cận Đề-b à- đạt-đa v à
bảo họ phải tuân lệnh ông.
Ông gọi người trưởng đo àn ra dặn:
- Này Hiền hữu, Sa-môn Gotama đang sống tr ên
núi Linh Thứu, hằng ngày Ngài thường kinh hành trong tịnh thất của Ngài vào
một thời điểm n ào
đó; vậy bạn h ãy
đến đó bắn Ng ài với tên tẩm thuốc
độc, khi đ ã giết hại Ngài xong, hãy trở
về đường n ày.
Rồi ông lại cho hai người thiện xạ đi theo
con đường kia, bảo họ:
- Các vị sẽ gặp một người trên đường đi, vậy
h ãy giết nó và hãy trở về bằng đường n ày.
Ông lại cho bốn người thiện xạ đi đường kia
với lời dặn d ò như vậy. Sau đó ông lại
dặn th êm tám người, rồi mười sáu người thiện xạ như trên. Tại sao ông
làm như vậy? Chính là để che giấu l òng
thâm độc của m ình.
Thế rồi người trưởng đo àn thiện xạ
buộc kiếm bên sườn trái, bao đựng t ên
bên lưng, cầm lấy chiếc cung làm bằng sừng dê và
đi đến chỗ đức Như Lai trú ngụ; nhưng sau khi g ã
giương cung lên và nhắm mũi tên để bắn Ng ài,
gã lại không thể thả dây cung được. To àn
thân gã cứng đờ, như thể bị đ è bẹp. Gã
cứ đứng đó kinh ho àng với nỗi sợ chết.
Khi bậc Đạo Sư thấy g ã, Ngài liền nói
với giọng dịu dàng:
- Đừng sợ, h ãy
đến đây.
Gã lập tức ném vũ khí và vừa nói vừa sụp người xuống
đảnh lễ chân Thế Tôn:
- Bạch đức Thế Tôn, tội lỗi đ ã trấn
áp con như một đứa trẻ, một t ên khùng
hoặc một tên tội nhân. Trước đây con không biết
công hạnh của Ng ài, con đ ã
đến theo lệnh của l ão già
đi ên rồ mù quáng
Đề-b à- đạt-đa
để lấy mạng của Ng ài, con xin Ngài tha mạng cho.
Gã lại cầu xin tha tội và ngồi qua một bên. Lúc ấy bậc
Đạo Sư tuy ên thuyết Các Sự thật cho gã
nghe khiến gã chứng quả Dự Lưu. Ngài bảo gã trở về bằng con
đường khác với con đường m à
Đề-b à- đạt-đa
đ ã dặn gã. Còn chính Ngài bước ra khỏi lối
đi có mái che của Ng ài và ngồi xuống một
gốc cây.
Trong khi người bắn cung thứ nhất chưa trở về, hai người kia
đi tr ên con
đường dự đinh gặp g ã kia và b ăn khoăn
không hiểu sao g ã lại chậm trễ như vậy, cuối cùng họ thấy
đức Phật. Khi đến đảnh lễ đức Phật xong, họ
ngồi xuống b ên Ngài. Ngài lại tuyên thuyết Các Sự thật cho họ nghe
khiến cả hai gã cùng chứng quả Dự Lưu. Rồi Ngài bảo họ trở về bằng con
đường khác với con đường m à
Đề-b à- đạt-đa
đ ã ra lệnh. Cứ như thế những tay thiện xạ kia lần lượt
đi đến, ngồi xuống nghe Ng ài thuyết
Pháp, được an trú v ào quả Dự Lưu và
được Ng ài bảo
đi về bằng một con đường khác.
Rồi khi người thiện xạ đầu ti ên trở
về gặp Đề-b à- đạt-đa,
g ã nói:
- Bạch Sư trưởng, tôi không thể nào giết bậc Toàn Giác
được, Ng ài là
đấng To àn N ăng,
đức Thế Tôn đầy đủ mọi uy lực si êu phàm.
Như vậy cả đám thiện xạ nhận ra l à họ
đ ã thoát chết nhờ bậc Toàn Giác nên họ
xuất gia sống đời tu h ành theo Ngài và
trở thành các bậc A-la-hán. Sự kiện này được cả
hội chúng Tỷ -kheo biết v à một ngày kia họ bắt
đầu nói đến chuyện n ày trong Chánh pháp
đường:
- Này các Tỷ-kheo, các vị có nghe chuyện
Đề-b à- đạt-đa, v ì thù ghét một
người là đức Thế Tôn, m à
đ ã quyết tâm làm thiệt mạng nhiều người
và rồi các người này lại được chính đức Thế Tôn
cứu mạng như thế n ào không?
Lúc ấy bậc Đạo Sư bước v ào hỏi:
- Này các Tỷ-kheo, các ông đang ngồi nói
chuyện g ì đấy?
Khi chúng Tỷ-kheo đáp lại, Ng ài bảo:
- Đây không phải l à lần
đầu ti ên, mà trước
đây kẻ ấy cũng đ ã quyết hại nhiều mạng
người chỉ vì thù ghét Ta.
Rồi Ngài kể câu chuyện quá khứ.
*
Ngày xưa thành Bà-la-nại có tên là Pupphavati. Thái tử của vua Vasavatti
lên ngôi trị vì tại đó t ên là Ekaràja và
con của vua là Candakumàra làm phó vương. Một Bà-la-môn tên gọi Khandahàla
là vị tế sư của vương tộc. Ông làm cố vấn cho vua trong mọi vấn
đề thế sự cũng như thánh sự v à vua rất
tôn trọng tài trí của ông nên để ông l àm
phán quan. Nhưng ông lại thích hối lộ, thường nhận của
đút lót v à tước
đoạt t ài sản của nhiều người trao cho
người khác làm chủ.
Một ngày kia có người thua kiện, bước ra khỏi tòa án lớn tiếng than
phiền, khi thấy Candakumarà đi ngang qua để bái
yết vua cha, g ã liền quỳ xuống. Vương tử hỏi sự tình, gã
đáp :
- Tâu Chúa công, Khandahàla bóc lột các kẻ thưa kiện khi ông ta xử án,
thần đ ã thua kiện mặc dù thần
đ ã hối lộ ông ta rồi.
Vương tử bảo gã đừng sợ, rồi khi dẫn g ã
đến t òa án, chàng trả lại quyền sở hữu
về các tài sản bị tranh tụng cho gã. Dân chúng reo hò hoan nghênh vang dội.
Khi vua nghe được, hỏi lý do, họ đáp:
- Vương tử đ ã xử án phân minh một vụ
kiện mà ông Khandahàla đ ã xử sai, vì thế
có tiếng reo hò như vậy.
Khi vương tử đến chúc tụng, vua bảo:
- Này vương nhi, dân chúng bảo con vừa xử án phân minh?
- Tâu phụ vương, chính phải .
Vua liền trao tòa án cho vương tử và dặn vương tử từ nay
được quyền xử án. Lợi lộc của Khadah àla
giảm sút dần, từ đó ông sinh l òng thù
ghét vương tử và rình rập cố tìm lỗi lầm của chàng.
Lúc bấy giờ vua rất ít tu tập nội tâm. Một buổi sáng kia, khi gần thức
dậy, vua mơ thấy cõi trời Ba mươi ba với mái đ ình
trang hoàng lộng lẫy, đường xá lót v àng
cao cả ngàn dặm, được điểm tô bằng cung
Vejayanta v à nhiều cung khác cùng với tất cả vẻ huy hoàng của Lạc
Viên Nandana và nhiều cánh rừng khác, với hồ Nanda và nhiều hồ khác nữa,
khắp nơi đông đảo chư Thi ên. Vua muốn
lên cõi trời và nghĩ thầm: "Khi Sư trưởng Khandahàla
đến, ta sẽ hỏi ng ài con
đường l ên thiên giới, và sẽ lên
đó nhờ con đường ng ài chỉ dẫn".
Sáng sớm hôm ấy Khandahàla vào cung và vấn an vua xem ngài có
được hưởng một đ êm
đầy mộng đẹp chăng? Vua liền truyền đem cẩm đôn
cho ông ngồi, rồi hỏi ngay ông vấn đề ấy.
*
Bậc Đạo Sư kể lại như sau:
1. Ngày xưa có một vị hôn quân,
Ở xứ Pup-pha, gặp lúc cần,
Liền hỏi tế sư hèn hạ ấy,
Nghiệp tà, danh chánh Bà-la-môn:
2.- Ngài là bậc trí, mọi người đồn,
Thánh điển am tường đủ mọi môn,
H ãy nói công n ăng g ì dẫn lối,
Đưa đường h ành giả
đến thi ên cung?
Đây là câu hỏi mà trừ đức Phật Đại Giác hoặc các đệ tử của Ngài ra, ta
phải hỏi một vị Bồ-tát, nhưng ở đây, vua đã đem ra hỏi Khandahàla, chẳng
khác nào một người lạc đường bảy ngày lại đi hỏi đường một kẻ đi lạc đã nửa
tháng. Thế là ông tự nhủ: "Đã đến lúc ta trừ khử
được kẻ th ù của ta rồi, ta sẽ giết
Candakumàra, thế là toại nguyện".
Ông liền nói với vua:
3. Hãy dâng nhiều lễ vật đầy tr àn,
Giết những ai không đáng chết oan,
Nhờ vậy đạt công đức vĩ đại,
Người ta sẽ hưởng lạc thi ên đ àng.
Vua lại hỏi:
4. Những gì là lễ vật đầy tr àn,
Những kẻ nào không đáng chết oan?
Ta sẽ giết người, dâng tế lễ,
Nếu ng ài nói ý nghĩa cho tường.
Sau đó ông giải thích ý nghĩa n ày:
5. Đem vợ con l àm vật tế thần,
Phú thương quý tộc cũng tiêu vong.
Ngựa trâu tuyệt hảo, nòi cao quí,
Bốn loại tội đồ phải cúng dâng.
Như vậy khi vua hỏi đường l ên Thiên
giới, ông lại chỉ đường xuống địa ngục. Ông tự
nhủ: "Nếu ta chỉ chọn một m ình Candakumàra, mọi người sẽ nghĩ rằng ta
làm thế vì thù ghét nó". Cho nên ông đặt ch àng
vào chung với một số người khác. Khi vấn đề n ày
được đem ra b àn tán, các vương phi nghe
tin lòng đầy kinh h ãi,
đồng cất tiếng khóc than.
*
Bậc Đạo Sư ngâm kệ giải thích việc n ày
như sau:
6. Cung phi mỹ nữ biết tin này:
"Vương tử, vương phi phải đọa đ ày",
Khóc thét bỗng nhiên vì sợ hãi,
Vang rền mọi phía tận trời mây.
Cả vương cung náo loạn như thể rừng cây Sàla bị gió bão rung chuyển vào
giờ tận thế, khiến lão Bà-la môn phải hỏi vua xem ngài có thể thực hiện
được việc tế lễ ấy không.
- Sao ngài lại hỏi thế này Sư trưởng? Nếu ta dâng tế lễ, ta sẽ
được l ên thiên
đ àng mà.
- Tâu đại vương, những kẻ n ào yếu
hèn, không quyết chí thì không thể nào tế lễ kiểu này
được. Xin Đại vương triệu chúng về đây cả rồi
bần đạo sẽ dâng lễ vật ở huyệt tế thần.
Thế rồi ông đem đủ lực lượng cần thiết ra
khỏi th ành, bảo họ đ ào huyệt tế
lễ với đáy bằng, có h àng rào bao quanh,
vì các Bà-la-môn từ thời xưa đ ã ra lệnh
phải làm hàng rào quanh đ àn tế kẻo sợ
các vị chân tu có thể đến ngăn cản buổi lễ. Vua
cũng ban lệnh cho quân thần:
- Ta sẽ được l ên thiên giới bằng cách
đem hết vợ con ra cúng tế, vậy các khanh h ãy
đi báo tin cho chúng r õ rồi mang chúng
về đây.
Lập tức vua ra lệnh đem các vương tử đến:
7. Báo Can-da, kế Su-ri-ya,
Lần lượt Bhad-da, biết ý ta,
Rồi đến S ù-ra, Và-ma nữa,
Chúng đều phải chết: ý vua cha.
Trước hết bọn họ đi t ìm Candakumàra
và nói:
- Tâu điện hạ, phụ vương muốn đem tế ng ài
để được l ên thiên giới, nên ra lệnh cho
chúng thần đi triệu ng ài về.
- Phụ vương ra lệnh bắt ta theo lời khuyến dụ của ai thế?
- Tâu điện hạ, theo lệnh của Khandah àla.
- Ngài muốn bắt một mình ta hay còn ai khác nữa?
- Tâu điện hạ, c òn nhiều người khác
vì ngài muốn dâng lễ tế đủ bốn loại lễ vật.
Vương tử nghĩ thầm: "Lão ấy không thù oán với những người kia, nhưng lão
định cho họ chết chỉ v ì thù oán ta
đ ã ng ăn
chặn l ão phạm tội ăn hối lộ qua việc xử
án bất công của l ão, vậy ta có phận sự phải
đi yết kiến vua cha xin ng ài thả các
người kia ra mới được". Rồi ch àng bảo
họ:
- Các ngươi cứ thi hành lệnh phụ vương.
Họ liền đem ch àng
đến sân chầu ngồi một m ình tại
đó, xong lại đem các người kia đến để gần ch àng
rồi tâu với vua. Sau đó vua ra lệnh đem các
công chúa đặt b ên các người kia:
8. Up-pa-se-ni, Ko-li-ta,
Lần lượt Mu-di-ta, Nan-da,
Bảo các công nương đều phải chết,
Thật l à kiên định, ý vua cha!
Vì thế họ liền đi đem các công chúa đang k êu
gào đến đặt cạnh các vương tử. Rồi vua lại ngâm
kệ ra lệnh bắt các vương phi:
9. Trước tiên vương hậu Vi-ja- yà,
Kế tiếp Ke-si-ni, Nan-dà,
Với mọi sắc hương đầy diễm lệ,
Chúng đều phải chết: ý nguyện ta.
Họ liền đem các vương phi đang g ào
khóc đến đặt cạnh các vương tử. Rồi vua lại
ngâm kệ ra lệnh bắt bốn phú thương của ho àng gia:
10. Pun-na-muk-kha, Bhad-di-ya,
Lần lượt Sin-ga-la, Vad-dha,
Bảo các phú thương nghe thượng lệnh:
Chúng đều phải chết: ý nguyện ta!
Đám thị vệ tuân lệnh ra đi. Khi các vương tử và vương phi bị bắt, dân
chúng không nói gì, nhưng các phú thương có rất đông đảo quyến thuộc, nên cả
kinh thành náo động khi họ bị bắt và dân chúng la ó phản kháng việc đem họ
ra tế lễ, nên họ cùng quyến thuộc kéo đến yết
kiến vua . Lúc ấy các phú thương được đám quyến thuộc vây quanh xin nh à
vua tha mạng.
*
Bậc Đạo Sư giải thích việc n ày như
sau:
11. Các phú thương kêu khóc não nùng,
Được vây quanh bởi các thân nhân :
Đầu n ày xin cạo làm nô lệ,
Nhưng hãy tha cho mạng chúng thần!
*
Nhưng dù họ van xin đến mức n ào
đi nữa, họ cũng không được vua thương xót. Các
thị vệ của vua cuối c ùng bắt đám quyến
thuộc lui ra để kéo các phú thương đến cạnh các vương tử. Sau đó vua ra lệnh
đem voi ngựa v à trâu dê đến:
12. Đem cả đ àn vương tượng
đến đây,
Sức voi vô địch, quý cao thay,
Ngựa, lừa chọn giống n òi ưu thắng,
Tất cả cùng dâng tế lễ này.
13. Hãy chọn ngưu vương loại đứng đầu,
Chúng l à tặng vật quý dường bao,
Các thầy tế tự sắp hành lễ,
Sẽ có vật dâng cúng tối cao.
14. Hãy chuẩn bị cho tế lễ này,
Sẵn sàng ngay trước lễ ngày mai;
Bảo vương nhi đ ãi
đằng như ý,
Thọ hưởng cuộc đời bu ổi tối nay.
Lúc bấy giờ thái thượng hoàng và hoàng thái hậu vẫn còn sống, nên dân
chúng kéo đến tâu cho hai vị biết việc tế lễ dự
định của vua. Hai vị xiết bao kinh ho àng vội
đến khóc lóc với vua:
- Vương nhi hỡi, có thật con định l àm
một cuộc tế lễ như vậy ch ăng?
*
Bậc Đạo Sư giải thích như sau:
15. Mẫu hậu vội rời khỏi nội cung:
Việc kỳ quái vậy nghĩa gì ch ăng?
Bốn vương tôn thảy đều đem giết,
Cho đủ lễ dâng hiến bạo t àn?
Vua đáp lại:.
16. Khi mất Can-da, mất hết rồi,
Nhưng con chịu mất chúng mà thôi,
Vì nhờ tế lễ này cao trọng,
Con sẽ được an trú cõi trời.
Mẫu hậu bảo:
17. Đem cúng tế v ương tử, hỡi con,
Chẳng bao giờ hưởng lạc thiên đường,
Đừng nghe lời dối dang như vậy,
Đây chính đường v ào địa ngục môn.
18. Con n ên chọn đúng đạo minh quân,
Đem bố thí tất cả bạc v àng,
Đừng giết chúng sinh tr ên hạ giới,
Đây đường chắc c hắn
đến thi ên đ àng.
Vua đáp lại:
19. Con phải vâng lời vị tế sư,
Than ôi, đ ành phải giết con thơ,
Chia lìa chúng thật đầy đau đớn,
Song được c õi trời lợi lạc to!
Thế là hoàng thái hậu đ ành bỏ
đi về, không thuyết phục được vua. Lúc ấy thái
thượng ho àng hay tin vội đến phản đối
vua.
*
Bậc Đạo Sư tả r õ mọi việc xảy ra như
sau:
20. Đến lượt Va-sa- va phụ vương:
- Hung tin làm hoảng hốt tâm can!
Bốn vương tôn thảy đều đem giết,
Cho đủ lễ dâng hiến bạo tàn?
Cuộc đối thoại lại diễn ra như tr ên
và cuối cùng vua cha già không lay chuyển nổi con,
đ ành bỏ đi
với lời từ biệt :
21. Nên đem cho hết khả n ăng
m ình,
Đừng cố ý t àn hại hữu tình,
Để các vương tôn l àm bảo vệ,
Hộ phòng đất nư ớc khỏi
đi êu linh.
*
Lúc ấy Candakumàra nghĩ thầm: "Thảm họa xảy
đến cho nhiều người cũng chỉ v ì ta, vậy ta hãy van xin phụ vương cho
họ khỏi tội chết mới được". V ì thế chàng
tâu với vua cha:
22. Xin làm nô lệ của Khan-da,
Nhưng mạng chúng con, xin hãy tha,
Con sẽ canh bầy voi, lũ ngựa,
Mang xiềng làm việc, thỏa lòng sư.
23. Xin làm nô lệ của Khan-da,
Nhưng mạng chúng con, xin hãy tha,
Con sẽ quét sân, chuồng của lão,
Mang xiềng làm việc thỏa lòng sư.
24. Hoặc bắt làm nô lệ tặng ai,
Chúng con tùy thánh ý an bài,
Hoặc đ ày tất cả ra ngoài nước,
Cầu thực tha phương ở xứ người.
Vua nghe chàng than khóc lòng đau đớn vô c ùng,
nước mắt chứa chan, nên vua ra lệnh tha hết vợ con. Vua bảo:
- Không ai giết được các con ta, ta không
cần thi ên giới nữa.
25. Những lời này tội nghiệp xin tha,
Làm trái tim ta tan nát ra,
Thả các vương nhi, cho chúng thoát,
Thôi đừng tế l ễ nữa vì ta!
Khi nghe vua nói vậy, đám thị vệ liền thả
hết tội nhân ra, khởi đầu l à các vương tử và sau cùng là bầy chim
chóc. Lão Khandahàla đang bận rộn chuẩn bị việc
đ ào huyệt tế lễ, có người đến mách l ão:
- Này lão Khandàhàla hung dữ kia, đức vua đ ã
thả hết tất cả các vương tử rồi, vậy lão hãy đi
giết hết lũ con l ão mà lấy máu đem ra tế
thần.
- Sao nhà vua làm gì vậy kìa?
Lão kêu lên và vội chạy đến tâu vua:
26. Ta đ ã bảo ngài tế lễ này,
Thật là vất vả khó kh ăn thay,
Sao ng ài can thiệp đ òi
đ ình chỉ,
Khi khởi đầu đang tốt đẹp vầy?
27. Những kẻ n ào dâng lễ sát sinh,
Đi đường chắc chắn đến thi ên
đ ình,
Hoặc người ủng hộ đầy nồng nhiệt,
Khi thấy việc kia được thực h ành.
Vua mù quáng, nghe lời của lão bà-la-môn đầy
sân hận kia v à tâm trí vua đ ã bị
ám ảnh bởi vấn đề đạo giáo liền ra lệnh bắt vợ
con lại. Lúc ấy Candakum àra đem hết lẽ
phải trái tâu với vua cha:
28. Sao lúc sinh ra lũ chúng con,
Hão huyền chúc tụng Bà-la-môn,
Khi phần con trẻ là đ ành chết,
Vô tội nạn nhân của oán hờn?
29. Sao cha tha mạng thuở thơ ngây,
Nhỏ dại biết đâu bất hạnh n ày?
Con trẻ hôm nay đ ành phải chết,
Giờ đang vui hưởng tuổi xuân đầy?
30. Nghĩ lúc chúng con mặc giáp b ào,
Trên voi ngựa, chiến trận xông vào,
Nay làm lễ vật dâng đ àn tế,
Chẳng lẽ việc này hợp lý sao?
31. Ở trong chiến địa hoặc rừng hoang,
Chống lại loạn thần, lũ chúng con,
Phục vụ thường xuy ên, nay bảo giết,
Mà không lý lẽ hoặc nguyên nhân.
32. Nhìn chim xây tổ ấm trên cây,
Ca hót líu lo suốt cả ngày,
Yêu dấu chim non ch ăm sóc kỹ,
C òn cha đem giết lũ con vầy?
33.Cha đừng tưởng l ão Bà-la-môn,
Phản bạn tha cha lúc vắng con,
Đến lượt cha theo con kế tiếp,
Chúng con không chỉ chết cô đơn!
34. Vua thường ban đạo sĩ thôn l àng,
Thành thị tối ưu chính đặc ân,
Tr ên mọi gia đ ình
đều hưởng lợi,
Tạo n ên tài sản thật cao sang.
35. Chính bọn này đây, tâu phụ thân,
Sẵn s àng phản bội các ân nhân,
Bà-la-môn tộc, cha nên nhớ,
Là giống bất trung, lũ bội ân.
Vua nghe lời con oán trách, liền kêu to:
36. Những lời này tội nghiệp xin tha,
Làm trái tim ta tan nát ra,
Thả các vương nhi, cho chúng thoát,
Thôi đừng tế lễ nữa v ì ta!
Khandahàla liền vội chạy đến v à cũng
phản đối vua như trước, khiến vương tử lại phải
lý luận với vua cha lần nữa:
37. Nếu kẻ đem con trẻ tế
đ àn,
Đến khi chết, thảy được vinh quang,
B à-la-môn hãy dâng con trước,
Vua chúa noi gương kẻ dẫn đường.
38. Nếu kẻ đem con trẻ tế thần,
Thẳng l ên thiên giới lúc lìa trần,
Tế sư sao chẳng hy sinh trước,
Và cả toàn gia tộc lão luôn?
39. Đúng hơn, kẻ cúng tế như vầy,
Sẽ thẳng đường v ào địa ngục ngay,
Những kẻ dám đồng t ình ủng hộ,
Hành vi ấy, cũng đ ọa sau này.
Vương tử nói xong, thấy rằng không thể thuyết phục nổi cha, liền quay qua
đám dân chúng đang vây quanh vua v à bảo
họ:
40. Làm sao các bậc mẹ cha này,
Đứng lặng y ên nhìn, chẳng có ai,
Dù quý yêu con mình đến thế,
Cả ngăn vua giết các con ng ài.
41. Ta ao ước vương phụ vạn an,
Ta mong tâm các bạn hân hoan,
Nhưng không tìm được người n ào
để
Phản đối n ên lời trước phụ vương?
Nhưng vẫn không ai thốt một lời nào. Vương tử liền bảo các vương phi
đến van xin vua tỏ l òng thương xót con :
42. Này các vương phi hãy nguyện cầu,
Van xin Sư trưởng, phụ vương mau,
Để tha vương tử n ày vô tội,
Khéo trổ tài chinh chiến biết bao.
43. Hãy xin sư trưởng với Minh quân,
Tha mạng vương nhi chẳng lỗi lầm,
Danh tánh đ ã vang lừng thế giới,
Là niềm vinh dự của non sông.
Bọn họ liền đến van xin vua tỏ l òng
thương xót con nhưng vua chẳng chút quan tâm, lúc ấy vương tử quá tuyệt vọng
nên bắt đầu than khóc:
44. Nếu không sinh trưởng chốn triều đường,
Ở dưới mái tranh kẻ khốn c ùng,
Hoặc thợ giầy hay người quét rác,
Thì ta sẽ sống thật an toàn,
Đến tr òn tuổi thọ, không vong mạng,
Làm nạn nhân vua chúa bất thường!
Rồi chàng nói to:
45. Đi mau tất cả các vương phi,
Đến trước Khan-da, h ãy lạy quỳ,
Bảo các nàng không làm hại lão,
Các nàng chẳng có tội tình gì!
*
Và đây l à lời của bậc
Đạo Sư:
46. Se-la khóc, thấy các anh nàng,
Bị kết tội oan bởi phụ vương:
- Người bảo đây l à
đ àn tế lễ,
Vì cha ta muốn đến thi ên
đường.
Nhưng vua cũng không quan tâm đến n àng.
Đến lượt Vàsula, con của vương tử, thấy cha quá sầu thảm liền nói :
- Con sẽ cầu xin thái thượng hoàng tha mạng cho cha.
Cậu bé quỳ xuống chân vua than khóc:
*
Bậc Đạo Sư tả sự việc như sau :
47. Chập chững Va-su-la bước chân,
Trên đường đi đến chiếc ngai v àng,
Xin tha mạng của cha con trẻ,
Đừng để chúng con mất phụ thân.
Vua nghe cậu bé than khóc, lòng đau như cắt,
liền ôm cháu v ào lòng, ràn rụa nước mắt và bảo:
- Vương tôn hãy an tâm, ta sẽ trả phụ thân lại cho cháu
đó.
Rồi vua ra lệnh:
48. Này cha con đó, Và-su-la,
Lời của trẻ thơ cảm hóa ta,
Tha các vương nhi, cho chúng thoát,
Thôi đừng tế lễ nữa v ì cha!
Một lần nữa lão Khandahàla vội đến phản đối
vua v à vị vua mù quáng lại nhượng bộ lão, ra lệnh bắt các vương tử
như cũ.
Lúc ấy Khandahàla tự nhủ: "Nhà vua này lòng quá mềm yếu, khi thì
đ òi bắt các con, khi thì lại thả ra hết,
bây giờ lại nghe theo lời con trẻ đ òi
thả chúng ra, thôi ta phải dẫn vua đến huyệt tế
thần mới được".
Lão liền ngâm kệ thúc giục vua:
49. Đ àn tế lễ nay
đ ã sẵn sàng,
Kho tàng lễ vật tuyệt cao sang,
Đại vương, mau h ãy
đi dâng lễ,
Rồi hưởng thi ên cung cực lạc tràn.
Khi họ đem Bồ Tát đi đến huyệt tế thần, các
cung phi theo sau th ành một đo àn
dài.
*
Bậc Đạo Sư tả cảnh ấy như sau:
50. Bảy tr ăm cung nữ của Can-da,
Rực rỡ y êu kiều giữa tuổi hoa,
Tóc xõa tơi bời, mắt đẫm lệ,
Theo anh h ùng tận số đi xa.
51. Nhiều phu nhân nhập bọn t ùy tùng
Trông dáng như tiên nữ giáng trần,
Với tóc tơi bời, mắt đẫm lệ,
Đi theo nối gót vị anh h ùng.
Thế rồi bọn họ đồng cất tiếng khóc than:
52. Lô hội, hoa tai với giáng hương,
Lụa Kà-si khoác tuyệt cao sang,
Nhìn Can-da với S u-ri ấy,
Làm nạn nhân đưa đến tế đ àn.
53. Lòng mẹ dường như bị cắt dao,
Lòng dân tràn ngập nỗi u sầu,
Nhìn Can-da với Su-ri ấy,
Làm nạn nhân đ ày
đọa khổ đau.
54. Được tẩm đầy huơng các loại hoa,
Lụa K à-si khoác trắng như ngà,
Nhìn Can-da với Su-ri ấy,
Làm nạn nhân theo lệnh của cha.
55. Xưa ngự trên mình các thớt voi,
Oai phong lẫm liệt trước muôn người,
Nhìn Can-da-với Su-ri ấy,
Đang bước l ê chân cõi chết rồi.
56. Xưa ngự xe vua, cởi ngựa, la,
Điểm trang v àng ngọc, với cài hoa,
Nhìn Can-da-với Su-ri ấy,
Lê chân chờ chết buổi chiều tà.
*
Trong lúc các vương phi đang khóc như vậy th ì
đám thị vệ đem Bồ-tát ra khỏi kinh th ành.
Dân chúng cả kinh thành đều đi theo ng ài
trong cảnh đại hỗn loạn. Nhưng v ì
đám người quá đông đảo, cổng th ành không
đủ rộng cho họ đi ra, n ên lão Bà-la-môn
sợ chuyện bất trắc có thể xảy ra, liền ra lệnh
đóng cửa th ành lại. Vì thế đám đông
không thể đi ra được, nhưng có một khu vuờn hoa gần cổng phía nội th ành,
họ tụ tập tại đó lớn tiếng khóc than số phận
thảm thương của vương tử, khiến một bầy chim nghe tiếng liền bay đến tụ tập
tr ên trời rất đông. Dân chúng c ùng
cất tiếng kêu gào với đ àn chim:
57. Chim hỡi, chim ăn thịt sống chăng?
H ãy bay đi đến phía đông môn,
Hôn quân đang lập đ àn dâng lễ,
Cả bốn vương nhi bởi hận sân.
58. Chim hỡi, chim ăn thịt sống chăng?
H ãy bay đi đến phía đông môn,
Hôn quân đang lập đ àn dâng lễ,
Cả bốn công nương bởi hận sân.
Cứ thế đám dân chúng than khóc m ãi
trong hoa viên. Rồi họ đi đến cung của Bồ-tát,
vừa trang nghi êm đi diễu quanh nhiều v òng
vừa cất tiếng khóc than trong khi họ ngắm các hậu cung của các vương phi,
các đỉnh tháp v à hoa viên, các khóm cây
và hồ nước cùng chuồng coi ngựa:
59. Làng xóm từ nay chẳng bóng người,
Trở thành rừng vắng vẻ xa xôi,
Kinh thành ta sẽ nằm hoang lạnh,
Khi các vương nhi đổ máu rồi!
Vì không có cách nào ra khỏi thành được, họ
đ ành lang thang quanh quẩn trong thành khóc lóc tỉ tê.
Trong lúc ấy Bồ-tát được đưa đến đ àn
tế. Mẹ ngài, hoàng hậu Gotami, quỳ dưới chân vua, khóc lóc van xin vua tha
mạng cho con:
60. Thiếp sẽ khổ đau hóa dại khờ,
Đầy m ình phủ bụi lấm bơ phờ,
Nếu Can-da bị dâng thần chết,
Thiếp thở nghẹn ngào khóc trẻ thơ.
Khi thấy vua không trả lời, bà ôm lấy bốn vương phi của vương tử và bảo
họ:
- Vương nhi phải đau đớn chia l ìa các
nàng. Sao các nàng không n ăn nỉ vương nhi ở
lại?
61. Sao chẳng nói n ăng hỡi các n àng,
Đứng đây, b ày tỏ mến yêu chàng,
Quanh chàng, ca múa đầy vui thú,
Vừa nắm tay nhau vỗ nhịp nh àng.
62. Cho đến khi ch àng hết muộn phiền,
An vui theo lệnh các nàng tiên,
Vì ai có đủ t ài ca múa,
Như vậy dù tìm khắp mọi miền?
Rồi thấy rằng không làm gì hơn được nữa, b à
ngừng than khóc với các vương phi và bắt đầu
nguyền rủa l ão Khandahàla:
63. Ta mong mẹ ác tế sư này,
Phải chịu bao đau khổ đắng cay,
Đang xé tim ta khi thấy cảnh,
Can-da y êu quí chết hôm nay.
64. Ta mong vợ ác tế sư này,
Phải chịu bao đau khổ đắng cay,
Đang xé hồn ta khi thấy cảnh,
Can-da y êu quý chết hôm nay.
65. Ta mong nó thấy cả chồng con,
Bị giết, vì nguơi, ác đạo nhân,
Muốn giết người vô can dũng cảm,
L à niềm vinh dự của phàm trần.
Sau đó Bồ tát van xin vua cha trong đ àn
tế:
66. Một số nữ nhân vẫn ước mong,
Cầu xin để có thật nhiều con,
Họ thường phát nguyện v à dâng lễ,
Trời đất, mong con cháu nội đông,
Nhưng không được một con n ào cả,
Để cả nh à vui sướng thỏa lòng.
67. Đừng giết chúng con quá bạo t àn,
Dầu con cầu tự được trời ban,
Đừng đem bầy trẻ dâng đ àn tế,
Bất kể công lao của mẫu thân.
Khi chàng không thấy vua trả lời, chàng liền quỳ xuống than khóc dưới
chân mẹ:
68. Số phận mẹ nay quá hẩm hiu,
Nuôi con, cho bú mớm nâng niu,
Con quỳ xuống dưới chân thiêng mẹ,
Mong ước cha ân phước thật nhiều.
69. Cho con ôm mẹ để hôn chân,
Lần nữa ôm con thật thiết thân,
Trước lúc phân ly, giờ tử biệt,
Mẹ đau thống thiết cả tâm hồn.
Rồi mẫu hậu ngâm kệ khóc than:
70. Quý tử trên đầu h ãy buộc lên,
Vòng vương miện kết lá hoa sen,
Và hoa cam-pak này tương xứng,
Vẻ đẹp oai h ùng tuổi tráng niên.
71. Lần cuối cùng con hãy tẩm hương,
Loại dầu thơm ngát thật cao sang,
Ngày xưa những lúc chầu vương phụ,
Yến tiệc cung đ ình con
điểm trang.
72. Lần cuồi cùng con khoác cẩm bào,
Lụa Kà-si rực rỡ dường nào,
Hãy mang vàng ngọc và trân bảo,
Con vẫn mang ngày lễ hội sao.
Đến lượt chánh phi của chàng tên là Candà, quỳ xuống chân chàng than khóc
thảm thiết:
73. Đại vương, chúa tể của giang sơn,
Ý của ng ài ban khắp nước non,
Ngài chẳng còn tình yêu phụ tử,
Với người duy nhất kế ngai vàng.
Vua nghe vậy liền đáp:
74. Ta thương mến tất cả ông hoàng,
Ta cũng quý yêu chính bản thân,
Vương hậu các nàng thân thiết cả,
Ta đem con tế lễ đăng đ àn,
Bởi vì ta muốn lên thiên giới,
Chẳng muốn đi v ào
địa ngục môn!
Nàng Candà kêu to:
75. Chúa thượng giết con trước, đoái thương,
Kẻo niềm thống khổ xé tâm can,
Vương nhi được kết v òng hoa ấy,
Mọi vẻ chàng nay thật vẹn toàn.
76. Giết chúng con trong hố tế đ àn,
Nơi Can-da đến, thiếp theo ch àng,
Đại vương sẽ được công vô lượng,
Hồn trẻ l ên thiên giới trú an.
Vua đáp lời:
77. Nàng chớ ước mong chết trước thời,
Các vương đệ dũng cảm bao người,
Sẽ an ủi đấy, hồng nhan hỡi,
Khi mất chồng y êu quý ấy rồi!
Nàng nghe vậy đấm ngực than khóc, hăm dọa sẽ
uống độc dược tự vẫn, v à cuối cùng nàng lại kêu gào thảm thiết:
78-79. Cố vấn, thân bằng cạnh quốc vương,
Không ai dám nói để can ngăn,
Triều thần trung tín không ai cả,
Dám thuyết phục vua chớ giết con.
80. C òn có các vương tử khác kia,
Thảy đều đầy đủ mọi oai nghi,
H ãy đem các vị l ên
đ àn tế,
Và để Can-da được thoát đi
81. H ãy xẻ thịt con để cúng dâng,
Nhưng tha thái tử, bậc anh h ùng ,
Người trên thế giới đồng cung kính,
Ch àng dũng sĩ giao chiến tuyệt luân.
Sau khi đ ã than khóc giải bày mọi nỗi
niềm đoạn trường m à vẫn không có gì an
ủi được n àng, nàng liền bước lên cạnh
Bồ-tát, đứng khóc lóc m ãi cho
đến khi Bồ-tát bảo n àng:
- Này Candà, suốt đời ta đ ã biết bao
lần tặng nàng ngọc ngà trân bảo trong các dịp yến tiệc hội hè, nay ta chỉ
còn món báu vật cuối cùng trên mình ta để tặng
n àng, xin nàng hãy nhận lấy. Nàng Candà lại bật khóc và ngâm các vần
kệ sau:
82. Ngày xưa vai ấy rực hoa tươi,
Lủng lẳng treo như mũ miện cài,
Thanh kiếm sắt nay tàn ác quá,
Bao trùm bóng tối cả đôi vai.
83. Phút chốc kiếm kia đến tận nơi,
Cổ ch àng vô tội lướt qua rồi,
Ôi, đem dây sắt mau r àng buộc
Kẻo trái tim ta sắp vỡ đôi!
84. Lô hội điểm tô với giáng hương,
Lụa l à rực rỡ, lắm vòng vàng,
Kìa Can-da, bước lên đ àn tế,
Lễ vật xứng danh với quốc vương.
85. Lô hội điểm tô với giáng hương,
V à nhiều áo lụa, ngọc cao sang,
Kìa Can-da bước lên đ àn tế,
Lễ vật xứng danh của đại vương.
86. Được tẩm hương dâng lễ tế thần,
Đợi chờ thảm họa đến dần dần,
K ìa Can-da bước lên đ àn tế,
Tràn ngập lòng dân nỗi khổ buồn.
Trong khi nàng than khóc như vậy, mọi người chuẩn bị nghi lễ
đ ã xong xuôi trên huyệt tế thần. Họ
đưa vương tử đến đặt v ào một chỗ ngồi
thích hợp với chiếc cổ vươn ra trước. Lão Khanda cầm chén vàng lại gần
chàng, đưa kiếm l ên,
đứng thẳng người v à nói:
- Ta sẽ cắt cổ nó.
Khi vương phi thấy vậy, nàng nghĩ thầm: "Ta không còn nơi nào
để nương tựa, vậy ta sẽ cầu xin phước l ành
cho phu quân bằng sức mạnh của chân lý". Rồi nàng chắp tay lên
đi giữa đám người h ành lễ, trang nghiêm
thực hiện lời Nguyện cầu Chân lý.
*
Bậc Đạo Sư tả cảnh n ày như sau:
87. Khi sửa soạn xong lễ tế đ àn,
Can-da ngồi đó đợi tai n àn,
Pañca công chúa đi v ào giữa,
Quần chúng khắp nơi, phát nguyện vang:
88 .- Quả nhiên đây vị B à-la-môn,
Làm độc kế do tính dối dang,
Mong ước phu quân y êu dấu ấy,
Chẳng bao lâu nữa được an to àn .
89. Mong các thần, tiên, quỷ chốn đây,
H ãy nghe lời nói của con vầy,
Thực hành nhiệm vụ con giao phó,
Tái hợp con cùng thái tử này.
90. Tất cả thần tiên ở chốn này,
Con xin quỳ xuống dưới chân ngài,
Hộ phù con trẻ không người giúp,
Thương xót nghe con cầu cứu đây.
Sakka Thiên chủ nghe lời cầu xin của nàng và xem thấy sự tình xảy ra như
vậy, liền cầm một khối sắt sang lòa h ăm dọa nh à
vua và đuổi tan đám đông dự lễ ấy.
*
Bậc Đạo Sư tả cảnh n ày như sau:
91. Thiên thần nghe tiếng nọ kêu than,
Muốn giúp chánh nhân, vội giáng phàm,
Vung khối sắt lên, lòe ánh sáng,
Làm tâm bạo chúa phải kinh ho àng.
92. - Bạo chúa biết ta, Thiên đế chăng?
Hãy nhìn xem vũ khí ta mang,
Đừng l àm hại trưởng nam vô tội,
Sư tử chúa trong bãi chiến trường.
93. Tội ác này ai thấy chốn nào,
Vợ con bị giết cả nhà sao,
Cùng thần dân quý nhất thiên hạ,
Xứng đáng l ên thiên giới tối cao?
94. Bạo chúa vội cùng vị tế sư,
Thả người vô tội, nạn nhân ra,
Đám đông lấy đá v à cây gậy,
Cuồng nhiệt say sưa, họ hét la,
Đánh chết Khan-da ngay tại chỗ,
Đền bù bao tội ác gian tà.
Khi họ đ ã giết lão quốc sư xong, họ
tìm cách bắt vua phải chết, nhưng Thiên chủ Sakka ôm vua lại không cho
đám dân chúng giết vua. Khi ấy đám đông mới tha
mạng vua, nhưng họ nghĩ: "Ta không thể để vua n ày cai trị hay ở tại
kinh thành nữa, ta phải bắt vua ra khỏi thành và ở một nơi do ta
định đoạt".
Thế là họ lột hết cẩm bào của vua, bắt vua mặc áo vàng, trùm kh ăn
v àng lên đầu l àm một kẻ khốn cùng
và bắt vua phải ở khu vực dành cho hạng khốn cùng. Còn tất cả những kẻ nào
nhúng tay vào việc tế lễ này hay đồng t ình
ủng hộ đều bị trừng trị đích đáng v à khi
chết phải đọa địa ngục đúng theo số phần của
họ.
*
Bậc Đạo Sư ngâm kệ sau:
95. Ai đ ã tạo nên tội ác vầy,
Thẳng đường v ào
địa ngục kia ngay,
Không ai được tái sinh Thi ên giới,
Khi đ ã mang lầm lỗi thế này.
*
Sau khi đ ã trừ bỏ
đươc hai quái vật độc ác ấy, dân chúng liền
mang lễ vật đến l àm lễ đăng quang rảy
nước thánh l ên đầu Thái tử Canda để ch àng
lên ngôi vua.
96. Khi các tù nhân đ ã
được tha,
Đám đông quần chúng đổ xô ra,
Cử h ành đại lễ đầy vinh hiển,
Quán đảnh Can-da kế vị vua.
97. Đông đảo chư thần với thế nhân,
Vẫy khăn, cờ xí, hát ch ào mừng,
Khởi đầu triều mới đầy hoan lạc,
Hạnh phúc, b ình an với thịnh hưng.
98. Thiên thần, phụ nữ cạnh nam nhi,
Gia nhập cùng nhau mở hội hè,
An lạc đầy nh à niềm hạnh phúc.
Khi tù nhân thảy được tha về.
Bồ-tát ra lệnh cung cấp mọi nhu cầu cho cha
được đầy đủ, nhưng phế vương không được phép v ào kinh thành và khi
nào tiền cấp dưỡng đ ã cạn, ông thường
tìm gặp Bồ-tát vào những dịp ngài dự hội hè ở công viên hay những nơi công
cộng khác. Vào những lúc ấy, phế vương không chắp tay kính chào con mình vì
ông nghĩ: "Ta mới thật là Đại vương!" n ên
ông chào ngài:
- Vạn tuế chúa công!
Và khi Bồ-tát hỏi ông cần gì, ông nói rõ vật ấy, rồi Bồ-tát ra lệnh
đem tiền bạc lại cho cha.
*
Khi bậc Đạo Sư chấm dứt pháp thoại n ày,
Ngài bảo:
- Này các Tỷ-kheo, đây không phải l à
lần đầu ti ên
Devadatta (Đề-b à- đạt-đa)
t ìm cách giết hại nhiều người chỉ vì Ta, mà trước kia kẻ ấy
đ ã làm như vậy.
- Rồi Ngài nhận diện Tiền thân:
- Vào thời ấy Devadatta ( Đề-b à- đạt-đa)
l à Khanda, mẫu hậu Mahàmàỳa là hoàng hậu Gotamì, mẹ của Ràhula
(La-hầu-la) là Candà, La-hầu-la là Vàsula, Uppalavannà (Liên sắc hoa ) là
Selà, Ca-diếp (Kassapa) thuộc dòng họ Vàma là Surà, Moggallàna
(Mục-kiền-liên) là Candasena, Sàriputta (Xà-lợi-phất) là vương tử Suriya và
vua Canda chính là Ta .